Anahtar Kelimeler
Türk aile değerleri
görsel
ders kitabı
resimleme
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Her toplumun kültürel ve sosyal bir yaşam biçimi vardır. Bu yaşam biçimi içerisinde “değerler” önemli bir yer tutar. Bir toplumun değerleri, kültürel açıdan o topluma özgü olabileceği gibi evrensel unsurları da içerebilir. Çünkü değer ya da değerler felsefe ve sosyal bilimler gibi çok geniş bir alanı kapsar. Değerler bireyin çok küçük yaşta öğrenmesi ve davranışa dönüştürmesi gereken olgulardır. Bu durum ailede başlayan ve okulda devam eden bir süreci ifade etmektedir. Toplumların yaşam biçimlerinin ve değerlerinin oluşmasında aile, en önemli yapı taşlarından biridir. Okul çağındaki çocuklar, değerleri çevresinden örnek olarak alabileceği gibi, bu değerleri ders kitaplarındaki akademik bilgiler ve görsellerle de elde edebilir. Çocuklar, kitaplarda okuduğu metinler ve gördüğü görsellerden etkilenerek ruhsal ve algısal olarak özdeşim kurabilmektedir. Ders kitapları hazırlanırken, kitabın çocuklar üzerindeki oluşturabileceği etkinin göz önüne alınması beklenir. Dikkat edilecek hususlar arasında görseller önemli bir rol oynar. Ancak mevcut okutulan ders kitaplarındaki görsellerde değerlere yer verilme sıklığı, kitap görsellerinin kitaptaki metinleri ifade etme düzeyi ve görsellerin sanatsal kaygılar bağlamında estetik olup olmama durumunun araştırılması bir ihtiyaç olarak görülmüştür. Bu yüzden bu araştırmada Türk aile değerlerinin gelecek kuşaklara aktarılmasında ders kitaplarındaki görsellerin rolü üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda özellikle ders kitaplarındaki görseller, hem ifade hem de estetik açıdan incelenmiş ve analiz edilmiştir. Araştırma 5. sınıf Türkçe, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilgisi kitapları ile sınırlandırılmıştır. Betimsel yöntemlerden tarama modeli ve eser analizi tekniğinden yararlanılarak gerçekleştirilen araştırmada; kitaplardaki görsellerin bir kısmının konuyu ifade etmede, bir kısmında ise görsellerin estetik niteliği açısından değer ya da değerleri aktarmada eksikliklerinin bulunduğu düşünülmektedir. Yazarlar tarafından, 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki görsellerin, diğer kitaplara göre daha yeterli olduğu düşünülmektedir.
Abstract
Every society has a cultural and social way of life. “Values” have an important place in this way of life. Values of a society may be culturally specific to that society or may include universal elements. This is because value or values cover a very wide area, such as philosophy and the social sciences. Values are facts that an individual should learn at a very young age and transform into behavior. This situation refers to a process that starts in the family and continues at school. The family is one of the most important building blocks in the formation of the lifestyles and values of societies. However, in order for the values given in the family to be sustainable, school-age children should repeat these values at school. School-age children can take values as an example from their environment, as well as acquire these values with academic information and visuals in textbooks. Children can identify spiritually and perceptually by being influenced by the texts they read in the books and the visuals they see. Therefore, textbooks are not prepared like any other book. For this reason, the effect that a textbook may have on children is expected to be taken into account when it is prepared. Visuals play an important role among the considerations. However, it was considered necessary to investigate how often values are included in the visuals of the textbooks currently in use, the extent to which the visuals express the texts in the books, and whether the visuals are aesthetic in the context of artistic concerns. Therefore, in this research, the role of visuals in textbooks in transferring Turkish family values to future generations is emphasized. In this context, especially the visuals in the textbooks were examined and analyzed both in terms of expression and aesthetics. The research was limited to the 5th grade Turkish, Social Studies and Science books. The following conclusion was reached in the research, which was carried out using the survey model, a descriptive method, and the work analysis technique: It was understood that some of the visuals in the books were insufficient to express the subject, and some of them were insufficient in terms of the aesthetic quality of the visuals. However, the visuals in the 5th Grade Turkish Textbook were found to be more adequate than those in the other books.
Keywords: Family, Turkish family values, visual, textbook, illustration
Kaynakça
Baba, S. What Does Family Mean To You?. https://www.bestrongfamilies.org/news/2018/9/28/what-does-family-mean-to-you. (2018) Erişim Tarihi: 6.3.2022
Batic, J.and D. The Importance of Visual Reading for the Interpretation of a Literary Text. December. Center for Educational Policy Studies Journal 2015, 5 (4):31-49 DOI:10.26529/cepsj.112
Haramija Büyükyonca, G. Türk Televizyon Dizilerinin Geleneksel Türk Aile Yapısına Olan Etkisinin Popüler Kültür Bağlamında İncelenmesi:Bir Aile Dizisi Üzerine Analiz, Yüksek lisans tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2019.
Can, Y. ve Aslan, F. Geçmişten Günümüze Türk Aile Yapısı. Sobider Sosyal Bilimler Dergisi. 11.4 (2017): 96.
Ceran, C. Resimli Çocuk Kitaplarının Eleştirel Düşünme Becerilerini Desteklemesi Yönünden İncelenmesi. Yüksek lisans tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, (2019).
Eide, K. Baba, S. (2018). What Does Family Mean To You?. https://www.bestrongfamilies.org/news/2018/9/28/what-does-family-mean-to-you. (2018) Erişim Tarihi: 6.3.2022
Ergen, E. Kavramların Algılatılmasında Resimli Çocuk Kitaplarının Rolü Bağlamında “Simyacının Hediyesi” Öyküsü İçin Çocuk Kitabı Tasarımı. Sanatta yeterlik tezi. Ankara:Hacettepe Üniversitesi, (2009).
Kakam, K. A. Tradition of Value Education Implementation in Indonesian Primary Schools. Journal of Social Studies Education Research Sosyal Bilgiler Eğitimi Araştırmaları Dergisi. (2018): 9 (4), 295-318.
Lazenbury, M. What Does Family Mean To You?.. https://www.bestrongfamilies.org/news/2018/9/28/what-does-family-mean-to-you. (2018). Erişim Tarihi: 6.3.2022
Mark C. Schug, Richard D. Western and Larry G. Enochs. Why do Social Studies Teachers Use Textbooks?The Answer May Lie in Economic Theory. http://www.socialstudies.org/sites/default/files/publications/se/6102/610208.html (2022).
Meb Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Erişim Adresi: file:///Users/macbookair/Desktop/201812312311937-FEN%20BI%CC%87LI%CC%87MLERI%CC%87%20O%CC%88G%CC%86RETI%CC%87M%20PROGRAMI2018.pdf, Erişim Tarihi: 27.11.2021
Meb Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. Erişim Adresi: file:///Users/macbookair/Desktop/201812103847686SOSYAL%20BI%CC%87LGI%CC%87LER%20O%CC%88G%CC%86RETI%CC%87M%20PROGRAMI%20.pdf. Erişim Tarihi: 27.11.2021
Meb Türkçe Dersi Öğretim Programı. Erişim Adresi: http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195716392253-02T%C3%BCrk%C3%A7e%20%C3%96%C4%9Fretim%20Program%C4%B1%202019.pdf, Erişim Tarihi: 27.11.2021
MEC. What is Values Education?. https://mecokullari.k12.tr/en/what-is-values-education/. Erişim tarihi: 27.02.2022.
Mercin, L. İ. Diksoy. Değerler Eğitiminde Görsel Sanatların Yeri. Kitap Bölümü. Küreselleşen Dünyada Eğitim. DOI No: 10.14527/9786053188407.20, Editörler: Özcan Demirel ve Serkan Dinçer. http://www.pegemindeks.net/index.php/Pati/article/view/9786053188407.21/9786053188407.21. 2017. (Bölüm Yazarı).
İşler, A. Ş. Yazılı Ders Materyallerinde İllüstrasyon Kullanımının Yeri ve Önemi. Milli Eğitim Dergisi, 157, Kış (2003).
Öztürk, E. Türkiye’de Aile, Şiddet ve Kadın Sığınmaevleri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum. Cilt 3 Sayı 7, Bahar, 2014.
Turgut, M. vd. Türkiye’de Aile Değerleri Araştırması. Ed. Mustafa Turgut. T.C. Başbakanlık Ail eve Sosyal Araş tırmalar genel Müdürlüğü. (2010), Ankara.
Tümlü, Z. Ders Kitaplarında Görselliğin Yeri ve Önemi (Açıköğretim Fakütesi Örneği). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Radyo ve Televizyon Bölümü. Doktora Tezi (1995).
Ünver, Ş. A. Genç. Görselliğin Gücü: Almanca Ders Kitaplarındaki Görselliğe İlişkin Öğretmen Görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. H. U. Journal of Education. 28 (1), 393-404 (2013).
Yige, M. M. İlköğretim Ders Kitaplarinda Kullanılan Resimlerin 7-9 Yaş Öğrencilerinin Öğrenme ve Yaratıcılıklarına Etkileri. T.C. Selçuk Üniversitesi Eğitim Bilimlri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Anabilim Dalı Resim-İş Öğretmenliği Bilim Dalı. (2010), Konya.
Görsel 1. MEB. 5.Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı. Kapak Görseli. https://static.nadirkitap.com/fotograf/162424/25/Kitap_202110241457471624242.jpg. Erişim tarihi: 27.11.2021.
Görsel 2. MEB. 5.Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Desktop/tu%CC%88rk%20aile%20yap%C4%B1s%C4%B1/7f1a597c7a9fd468740a000ffdd57d4730358c9e.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 3. MEB. 5.Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Desktop/tu%CC%88rk%20aile%20yap%C4%B1s%C4%B1/7f1a597c7a9fd468740a000ffdd57d4730358c9e.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 4. MEB. 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı. https://tegmmateryal.eba.gov.tr/. Erişim tarihi: 27.11.2021.
Görsel 5. MEB. 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı. https://tegmmateryal.eba.gov.tr/upload/uygulama/b07c0f09-99b0/9094f3cd5909337b0624090f81b445902b9979e7.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 6. MEB. 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı. https://tegmmateryal.eba.gov.tr/upload/uygulama/b07c0f09-99b0/266ba086cd92c68e8eb9da5e76d48da281bda9cc.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 7. MEB. 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı. https://tegmmateryal.eba.gov.tr/upload/uygulama/b07c0f09-99b0/266ba086cd92c68e8eb9da5e76d48da281bda9cc.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 8. MEB. 5.Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı. https://tegmmateryal.eba.gov.tr/upload/uygulama/b07c0f09-99b0/9107f2d2d04db335056ba7b19dc64b17af34b400.pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 9. MEB. 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Downloads/T%C3%9CRK%C3%87E%20%205%20an%C4%B1ttepe%20(1).pdf. Erişim tarihi: 27.11.2021.
Görsel 10. MEB. 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Downloads/T%C3%9CRK%C3%87E%20%205%20an%C4%B1ttepe%20(1).pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 11. MEB. 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Downloads/T%C3%9CRK%C3%87E%20%205%20an%C4%B1ttepe%20(1).pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 12. MEB. 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Downloads/T%C3%9CRK%C3%87E%20%205%20an%C4%B1ttepe%20(1).pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Görsel 13. MEB. 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı. file:///Users/macbookair/Downloads/T%C3%9CRK%C3%87E%20%205%20an%C4%B1ttepe%20(1).pdf. Erişim tarihi: 21.11.2021.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2022 Sanat Eğitimi Dergisi