Anahtar Kelimeler
Halk müziği
Kadın
Bahşı
Performans
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Türkmenistan geleneksel müziğinin değerli bir parçası olan Türkmen bahşıları, halkın millî özelliklerini yansıtan, manevi değerlerini ifade eden ve millet tarafından büyük bir saygı ve sevgi gören sanatçılar olmaktadır. Türkmen halk müziğinin ortaya çıkışı, gelişim yolları, tarihsel olaylarla etkileşimi her zaman araştırmacıların ilgisini çeken konulardır. Makalede geçmişte yapılan Rus ve Avrupalı araştırmacı ve gezginlerin geleneksel Türkmen müziğini inceleme yöntemlerinden örnekler verilerek Türkmen sanatı değerlendirilmektedir. Bunların yanı sıra çalışmada folklorcuların geleneksel müziği sistemleştirme, sınıflandırma ve notaya alma yönündeki ilk girişimleri anlatılmaktadır. Türkmen halk müziğinin Sovyetler Birliği döneminde Rus klasik müziğini etkilemesi konusunda değerlendirme yapılmaktadır. Çalışmanın 2. bölümünde Türkmen halk kültürünün önemli kısmı olan destanlardan bahsedilmektedir. Türkmenistan’ın farklı illerine ait olan destanların o yöreye has olan özelliklerinden de söz edilmektedir. Aynı zamanda çalışmada Türkmenistan’ın farklı illerinde kurulan destan eğitim merkezleri hakkında bilgi verilmektedir. Türkmen geleneksel müziğinin en parlak temsilcilerinden, onların sahne ve hayat tecrübesinden söz edilmektedir. Çalışmanın son bölümünde, Türkmen kadınlarının sahneye çıkma hakkını kazanmak için yaşadıkları zorluklar vurgulanmaktadır. 19. ve 20. yüzyılların kadın bahşılarının yaşam koşulları, ortamı ve çalışmaları incelenmektedir. Makalenin son kısmında kadın ve erkek destancı bahşıların icralarındaki farklılıklar ve özellikler anlatılmaktadır.
Abstract
Turkmen bakhshis, who are a valuable part of Turkmenistan’s traditional music, are artists who reflect the national characteristics of the people, express spiritual values, and are deeply respected and loved by the nation. The emergence of Turkmen folk music, its paths of development, its interaction with historical events—these have always attracted the interest of researchers. This article presents an external perspective on Turkmen art by providing examples of the methods used by past Russian and European researchers and travelers in studying traditional Turkmen music. It describes the initial efforts of folklorists to systematize, classify, and transcribe traditional music. The article also evaluates the influence of Turkmen folk music on Russian classical music during the Soviet era. The second section of the study discusses epics, which are an important part of Turkmen folk culture. The article emphasizes that epics, which vary greatly in theme, volume, and type, are a much-loved art form among the people. It also touches on the unique characteristics of epics specific to different regions of Turkmenistan. The importance of epic education in various provinces of Turkmenistan is highlighted, along with the establishment of specialized training centers. This section also discusses prominent representatives of traditional Turkmen music and their stage and life experiences. In the final section of the study, the challenges faced by women—who historically had no civil rights—in gaining the right to perform on stage are highlighted. The living conditions, environment, and work of female bakhshis in the 19th and 20th centuries are examined. The article concludes with a discussion of the differences and unique features in the performances of male and female epic bakhshis.
Keywords: Turkmenistan, Folk Music, Women, Bakhshi, Performance
Kaynakça
Annanepesov, O. (2012). Türkmen Halk Saz Gurallarynda Yerine Yetirijiligin Taryhy. Aşgabat: Türkmen Döwlet Neşirýaty.
Baltayeva, G. (2024). Köroğlu Destan Örnekleminde Türkmenistan’da Bahşılık Geleneği. (Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi). Haliç Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Belyayev, V. (1962). Oçerki Po İstorii Muzıki Narodov SSSR. Moskova: Godudarstvennoe Muzıkalnoe Obşestvo.
Böke, O. (2021). Ülke Tanıtımı, Türkmenistan. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 105-110.
Gowşudow, A. (1980). Görogly Eposı. Aşgabat: Türkmenistan.
Gullyev, S. (2003). Turkmenskaya Muzyka (Nasledie). Almatı: Fond Soros.
Gurbanova, J. (2009). Strukturnye İ Stilevye Osobennosti Pesen Turkmenskih Bahşi. Misl, (10), 52-57.
Gurbanova, J. (2017a). Türkmenistan’da Epik Janrlarının Gelipçıkışı Ve Hazirki Zaman Yagdayı. Türkmen Dessancılık Sungatının Yerine Yetiricilik Ugurları içinde (ss. 7-17). Türkmen Döwlet Neşiryat Gullugy.
Gurbanova, J. (2017b). Daşoğuz Yolunun Epik Yönü (Эпические направления Дашогуз ёлы). Türkmen Dessancılık Sungatının Yerine Yetiricilik Ugurları içinde (ss. 76-77). Türkmen Döwlet Neşiryat Gullugy.
Gurbanova, J. (2018). Narodnaya Pesnya-Vajneyşiy Komponent Epiçeskogo Skazitelstva Turkmen. Vestnik SeveroVostočnogo federalʹnogo universiteta imeni M.K. Ammosova, 11(3), 92-100.
Gurbanova, J. (2023, Ağustos). Kadın ve Erkek Bahşıların İcralarındaki Farklılıklar.
Gurbansehedow, H. (2014). Sungat Aleminde Gaynap Coşanlar. Aşgabat: Ylym.
Kalenderoğlu, İ. (2011). Türkmen Bahşı Geleneği. Ankara: Gazi Kitabevi.
Kurbanov, M. (2021). Muzıkalnaya Dramaturgiya Epiçeskih Janrov (ss. 192-197). Materialı XVIII Mejdunarodnoy Nauçno-praktiçeskoy konferenzii, sunulmuş bildiri, Moskova: Moskovskiy Gosudarstvennyı İnstitut Kulturı.
Kurt, H. (2012). Türkmenistan. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
Otdıyev, G. ve Atdayeva, N. (2010). Türkmen Halk Dörediciligi. Aşgabat: Türkmen Döwlet Neşiryat Gullugy.
Saparova, A. (2022). Nabat Nurmuhammedowa. Kitapcy.ru. 10 Ocak 2025 tarihinde https://kitapcy.ru/news/nabat_nurmuhammedowa/2022-05-19-21181 adresinden erişildi.
Söylemez, M. M. (2016). Horasan’ın Bilim Merkezi Merv. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
Sümer, F. (2012). Türkmenler. TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
Tosun, S. P. (2021). MÖ. II. YüzyıldaDoğu’daki Süper Güç: Parthlar. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 1-17.
Uspenskiy, V. ve Beyayev, V. (1979). Turkmenskaya Muzıka. Aşgabat: Türkmenistan.
Yarshater, E. (1987). Arsacids. Encyclopaedia Iranica. London and New York: Routledge & Kegan Paul. https://iranicaonline.org adresinden erişildi.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sanat Eğitimi Dergisi