Anahtar Kelimeler
Müzik Kültürü
Makam
Dizi
Hatay Yöresi
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Bu çalışmanın amacı, THM eserlerinin akademik alanda daha sistematik ve anlaşılır biçimde müzikal açıdan değerlendirilmesine ve dizilerinin isimlendirilmesine katkı sağlayacak şekilde Hatay iline ait Uşşak, Kürdi ve Sabâ makamlarındaki türkülerin müzikal özelliklerini saptamaktır. Bu doğrultuda bu çalışma, Türk Sanat Müziği’nde (TSM) kullanılan makam dizilerinin ve ilgili terminolojinin Türk Halk Müziği eserlerinin müzikal özelliklerinin incelenmesi ve anlatımında uygun bir yöntem olarak görülebileceğini Hatay yöresi türkülerinde tasniflenen Uşşak, Kürdi ve Sabâ makamlarının dizi özelliklerini gösteren örneklerle göstermektedir. TRT Türk Halk Müziği (THM) Repertuvarında yer alan Hatay yöresine ait yukarıda sözü geçen sözlü ve ritimli eserler makam dizisi özellikleri açısından incelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda 26 eser, 11 farklı makam dizisi içinde belirlenmiştir. Bunlardan Uşşak Makamı dizisi, Kürdi Makamı dizisi ve Sabâ Makamı dizisi gösteren örnekler ayrıntılı biçimde ele alınmış, cümle cümle incelenerek sistematik bir çözümleme ortaya konmuştur. Makam dörtlü ve beşlileri dikkate alınarak yapılan bu inceleme cümle olarak da belirlenmiştir. Uşşak (2), Kürdi (1) ve Sabâ (1) Makamı dizisi özelliği gösteren toplam 4 adet türkünün analizleri ve müzikal karakterleri sunulmuştur.
Abstract
The aim of this study is to determine the musical characteristics of folk songs (Türkü) from the province of Hatay composed in the Uşşak, Kürdi, and Sabâ Makams, in order to contribute to a more systematic and comprehensible academic evaluation of Turkish Folk Music (THM) works and the classification of their modal structures. In this regard, the study demonstrates that the modal scales and related terminology employed in Classical Turkish Art Music (TSM) can serve as an appropriate framework for the analysis and description of the musical characteristics of Turkish Folk Music, through examples representing the Uşşak, Kürdi, and Sabâ Makams categorized in the Hatay repertoire. Vocal and rhythmic works from the Hatay region included in the Turkish Radio and Television Corporation (TRT) Turkish Folk Music Repertoire were analyzed in terms of their modal scale characteristics. As a result of the analysis, 26 pieces were identified within 11 different modal scales. Among these, examples composed in the Uşşak, Kürdi, and Sabâ Makams were examined in detail, and a systematic analysis was conducted on a phrase-by-phrase basis. The analyses and musical characteristics of a total of four folk songs—two in the Uşşak Makam, one in the Kürdi Makam, and one in the Sabâ Makam—are presented in this study.
Keywords: Traditional Turkish Folk Music, Musical Culture, Makam, Scale, Hatay region
Kaynakça
Akdoğu, O. (1996). Türk Müziğinde Türler ve Biçimler. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi
Aras Oruç, İ. (2024). Türkiye’de Çokkültürlülük ve Müzik: Hatay’ın Müzik Dinamikleri. (Unpublished doctoral dissertation). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi.
Aras Oruç, İ. (2025). Çokkültürlülük Perspektifine Göre Medeniyetler Korosu. Ayalgu Disiplinlerarası Türk Mûsikîsi Araştırmaları Dergisi, 3, 1–10. https://doi.org/10.62425/ayalgu.1608432.
Arman, A. (2015). Klasik Türk Müziğinde Sıklıkla Kullanılan Bazı Makamların Duygusal Etkileri (Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). Uludağ Üniversitesi Tez Merkezi.
Artun, E. (2009). Hatay İnanç Merkezlerinin Hatay’ın Tanıtılmasına Katkısı Üzerine Görüşler. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 26, 20–24.
Bağı, R. (2007). Hatay ili Harbiye ve Şenköy Beldeleri Müzik Kültürü [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
Bağı, R., & Karahasanoğlu, S. (2015). Türkiye’de yaşayan Arap Alevîleri (Nusayriler)’in Etnik ve Müzikal Kimliği. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(53), 48–61.
Bay, T. (2023). Türk Müziğinde Kürdî Makamının Tarihsel Değişim ve Dönüşümü Üzerine Bir İnceleme. Ayalgu Disiplinlerarası Türk Mûsikîsi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 58-80.
Gündüz, A. (2011). TRT Repertuvarında Bulunan Hatay türkülerinin Makamsal Özellikleri Açısından İncelenmesi (Yüksek lisans tezi).
Hatay Yöresi (2003). TRT-THM Repertuvarı Nota Arşivi.
İnan, K., & Karataş, Ö. S. (2019). Düyek usûlünde, Rast ve Sabâ Makamlarındaki Şuğullerin Makam ve Güfte Analizi. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (42), 88–106. https://doi.org/10.32547/ataunigsed.507480
İrden, S. (2025). Tarihsel Süreçlere Göre Uşşak Makamı. Yegah Müzikoloji Dergisi, 8(2), 780–818.
Karadeniz, M. E. (1965). Türk Musikisinin Nazariye veEesasları. Ankara: Ajans-Türk Matbaacılık Sanayi.
Kaypak, Ş. (2016). Demokrasi Kültürü ve Hoşgörü: Hatay Örneğinde. Uluslararası Çin’den Adriyatik’e Sosyal Bilimler Kongresi (5-7 Mayıs 2016) Kitabı, 147-160.
Özkan, İ. (2006). Türk Musikisi Nazariyatı ve Usulleri: Kudüm Velveleleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat
Öztuna, Y. (1974). Türk Musikisi Ansiklopedisi (Cilt II, s. 11). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Öztürk, M. (2019). Hatay’da Dinî Mûsikî [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslâm Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı].
Pelikoğlu, M. C. (2007). Mesleki Müzik Eğitiminde Geleneksel Türk Halk Müziği Dizilerinin İsimlendirilmesinin Değerlendirilmesi (Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Müzik Öğretmenliği Bilim Dalı).
Pelikoğlu, M. C. (2012). Geleneksel Türk Halk Müziği Eserlerinin Makamsal Açıdan Adlandırılması. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Pelikoğlu, M. C., & Acay, F. (2024). Iğdır Yöresi Müzik Kültüründeki ‘Si Kararlı’ Türkülerin Müzikal Özellikleri Üzerine Bir İnceleme. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 17(46), 1014–1028
Say, A. (2002). Müzik sözlüğü. Ankara: Müzik Ansiklopedisi Yayınları.
Stokes, M. (1996). Kural, Sistem ve Teknik: Türk Halk Müziği'nin Yeniden İnşası. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Folklor Kulübü.
Şar, S., & Gür, E. S. (2023). Hatay’ın Eczacılık Tarihi. Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, (26-28), 119-141.
Şenel, S. (1996). Türk Halk Müziğinde Beste, Makam Ve Ayak Terimleri Hakkında. V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi, Ankara
Tanrıkorur, C. (1998). Müzik Kimliğimiz Üzerine Düşünceler. İstanbul: Otüken Yayınları.
Tosun, C. & Bilim, Y. (2004). Şehirlerin Turistik Açıdan Pazarlanması: Hatay örneği. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 15(2), 125–138.
Bağlantı 1: https://www.repertukul.com/ALTIN-TASTA-GUL-KURUTTUM-485, Erişim Tarihi: 07.07.2024
Bağlantı 2: https://www.repertukul.com/DAMDAN-DAMA-IP-GERDIM-2059, Erişim Tarihi: 07.07.2024
Bağlantı 3: https://www.repertukul.com/AL-MENDILI-MENDILI-475, Erişim Tarihi: 07.07.2024
Bağlantı 4: https://www.repertukul.com/INDIM-CAYIR-BICMEYE-Hey-Guzel-Guzel-Han-1429, Erişim Tarihi: 07.07.2024
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sanat Eğitimi Dergisi