Anahtar Kelimeler
Figüratif Resim
Dram
Dışavurumcu Anlatım
Türk Resim Sanatı
Duygusal İfade
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Bu çalışma, ekspresyonist sanat anlayışı kapsamında dramatik öğelerin figüratif anlatım üzerindeki belirleyici etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. 1911 yılında Almanya’da kavramsallaşan ve Batı sanatında bireyin iç dünyasını merkeze alan ekspresyonizm, biçimsel bozulmalar, yoğun renk kullanımı ve güçlü anlatım dili aracılığıyla sanatçıların duygusal, ruhsal ve toplumsal kaygılarını görünür kılan bir sanat yaklaşımı olarak öne çıkmıştır. Araştırma, 1950 sonrası Türk resim sanatında dışavurumcu eğilimlerin figüratif eserlerde nasıl biçimlendiğini ve dramatik anlatımla nasıl bütünleştiğini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda figüratif ögelerin, dramatik kompozisyon anlayışıyla bir araya gelerek oluşturduğu estetik ve anlatımsal etki değerlendirilmektedir. Çalışma kapsamında, dışavurumcu üslup özellikleri taşıyan figüratif eserler eser analizi yöntemiyle incelenmiş; Edvard Munch, James Ensor, Vincent van Gogh ve Oskar Kokoschka’nın yanı sıra, Türk resim sanatında figüratif dışavurumcu yaklaşımı benimseyen Neş’e Erdok, Neşet Günal, Komet, Mustafa Esirkuş ve Aydın Ayan’ın seçili yapıtları araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Sanatçıların seçiminde, duygusal yoğunluk, dramatik anlatım ve figüratif ifade gücü temel ölçütler olarak belirlenmiştir. Genel tarama modeli esas alınarak yürütülen bu araştırmada, nitel araştırma yöntem ve tekniklerinden yararlanılmıştır.
Abstract
This study aims to examine the determinant effects of dramatic elements on figurative expression within the framework of Expressionist art. Originating in Germany in the early 20th century, Expressionism emerged as an approach centered on the individual’s inner world, rejecting objective reality to render emotional, psychological, and social concerns visible through formal distortion, intense coloration, and strong expressive qualities. The research specifically investigates how Expressionist tendencies manifested in post-1950 Turkish painting and how they integrated with dramatic narration. In this context, the visual, aesthetic, and narrative impacts created by the synthesis of figurative elements and dramatic compositional strategies are analyzed. Conducted using a qualitative research approach based on the general survey model, the study utilizes document analysis and artwork examination methods. The research sample consists of selected works by Western pioneers such as Edvard Munch, James Ensor, Vincent van Gogh, and Oskar Kokoschka, as well as prominent Turkish figurative artists Neş’e Erdok, Neşet Günal, Komet, Mustafa Esirkuş, and Aydın Ayan. These artists were selected based on their distinct emphasis on emotional intensity, dramatic content, and expressive figurative language.
Keywords: Expressionism, Figurative Painting, Drama, Expressive Language, Turkish Painting, Emotional Intensity
Kaynakça
Bozdemir, İ. (2019). Avusturyalı iki dışavurumcu sanatçı Egon Schiele ve Oskar Kokoschka’nın yapıtlarının karşılaştırmalı incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Çevik, A. (2024). 20. yüzyıl portre resimlerinde ekspresif yaklaşımlar (Yüksek lisans tezi). Namık Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tekirdağ.
Doğan Özcan, Ç. (2019). Dramatik olanın “yüz”de belirişi: Yakın plan. idil, 8(63), 1563–1577. https://doi.org/10.7816/idil-08-63-13
Dursun, S. (2023). Psikolojik rahatsızlıkların sanatsal yaratıcılığa etkisi: Vincent Van Gogh ve Edvard Munch örneği (Yüksek lisans tezi). Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
Efe, C. (2019). Ekspresyonizm akımı bağlamında James Ensor’un portre resimlerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
Güler, M. (2018). 19. yüzyıl sonrası Batı resim sanatında figür–mekân ilişkisi: Mekânın figürün alımlanmasındaki etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Naymanlar, A. (2010). Çağdaş Türk resim sanatında figüratif soyutlama (Yüksek lisans tezi). Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
Öksüz, S. (2023). Peyzaj resminde soyut ve soyutlama (Yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kastamonu.
Şehitoğlu, M. (2020). Eski Uygurca Maytrısimit adlı eserin “oyun/dram sanatı” kavramları ve eğitsel ögeler açısından incelenmesi (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Tatlı, F. (2023). Dram sanatının alanı olarak sinema: Vahşetin Çağrısı filminin Martin Esslin’in göstergebilimsel yaklaşımıyla çözümlenmesi (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Görsel 1: Özdemir Ç., (2022). “Ekspresyonist Resimde Figüratif Anlayışlar ve Duygusal Yansımaları: Edvard Munch Örneği”, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(58):1543-1551.
Görsel 2: Efe C., (2019) Ekspresyonizm Akımı Bağlamında James Ensor’un Portre Resimlerinin İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kütahya.
Görsel 3: Bolu Sert H., Küpeli A.E., (2020). Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, Yıl: 8, Sayı: 105, Haziran 2020, s. 263-276 ISSN: 2148-2489 Doi Number: http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.43427. Gazi Üniversitesi, Gazi Eğitim Fakültesi, Ankara.
Görsel 4: Bozdemir İ., (2019). Avusturyalı İki Dışavurumcu Sanatçı Egon Schıele ve Oskar Kokoschka’nın Yapıtlarının Karşılaştırmalı İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Görsel 5: İz Y., (2006). Neş’e Erdok Resminde Konu, Biçim ve İçerik (Anlam) Açısından Gerçeklik Olgusu. Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
Görsel 6: Arslan D., (2018). 1960 Sonrası Türk Resim Sanatında Konu ve Figür Bağlamında Neşet Günal. Yüksek Lisans Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
Görsel 7: Erdemli S., (2021). Varoluşçu Düşünce Ekseninde Komet’in Resimleri ve Leylâ Erbil’in Romanları Üzerine Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Görsel 8: Kanbur C., (2024). Çağdaş Türk Resminde Yerel Eğilimler (Mehmet Pesen, Nuri İyem, Neşet Günal, Turgut Zaim, Mustafa Esirkuş) Ekseninde Değerlendirme. Yüksek Lisans Tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Osmaniye.
Görsel 9: Arda Z., (2007). Sanat Eğitimcisi ve Ressam Aydın Ayan’ın Resimlerine Estetik Bir Yaklaşım. Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sanat Eğitimi Dergisi