Anahtar Kelimeler
Musa Kazım Tığlıoğlu
geçki
geçki yöntemleri
geçiş taksimi
Nasıl Atıf Yapılır
Makale Geçmişi
Öz
Geçki; icrâyı veya müzik eserini monotonluktan kurtarıp estetik hâle getirmek için içlerine çeşitli dizi, ses veya makamlar katmaktadır. Bazen de bu katkıları yapmadan estetiklik sağlayan bir araçtır. Aynı zamanda bestekâr ve saz icrâcılarının da ustalıklarını gösterdikleri belli başlı alanlardandır. Bu sebeple geçki konusunun Türk müziğinin önemli konularından biri olduğu düşünülmektedir. Geçki hakkında yapılan çalışmalar genellikle geçki ve türlerinin tanımlanması, geçki için gerekli temel bilgilerin aktarılması, eserlerdeki geçkilerin tespit edilmesi ve notalarla örneklendirilmesi konularını içermektedir. Geçki yöntemleri konusunda yapılan çalışmalarda ise konunun yüzeysel olarak ele alındığı ve geçkide kullanılacak olan seslerin, dizilerin veya makamların uygun bir biçimde nasıl uygulanacağının yöntemleri hususunun eksik kaldığı görülmüştür. Bir kavramın, fikrin veya hareketin nasıl gerçekleşeceği; olguyu çözümlemek kadar önemlidir. Bu bakış açısı ile geçkinin ayrı ayrı veya ortak yollarla nasıl yapılacağını anlamak önem kazanmaktadır. Çalışma; Türk müziğinde geçki yaparken icrâcıların kullandıkları geçki yöntemlerine odaklanmaktadır. Bu çalışmada, Neyzen Yavuz Akalın’ın ve Tanburi Musa Kazım Tığlıoğlu’nun kullandıkları geçki yöntemleri çalışılmıştır. İcrâcıların geçiş taksimleri; mülakat yoluyla temin edilmiştir. Taksimlerin ana melodileri, açıklamalı bir şekilde notaya alınmıştır. Notaya alınan taksimlerde kullanıldığı tespit edilen geçki yöntemleri isimlendirilmiştir. İsimlendirilen geçki yöntemleri, alt problem olarak yazılı bir şekilde anlatılmıştır. Çalışma kapsamında icrâ edilen sekiz taksimde sekiz farklı geçki yönteminin kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu geçki yöntemlerinin tek başlarına kullanılması ve birden fazla geçki yönteminin birlikte kullanılabilmesi, tespitler arasındadır. Analizlere göre çıkan sonuçlar ve öneriler çalışmanın son bölümünde yer almaktadır.
Abstract
“Geçki” adds various scales, pitches or makams to the performance or musical work in order to avoid monotony and to make them more aesthetic. Sometimes it is a means of achieving aesthetic quality without these additions. Also, it is one of the main areas where composers and instrumentalists display their mastery. Therefore, the concept of “geçki” is considered to be one of the important issues of Turkish music. Studies on “geçki” generally include the definition of “geçki” and its types, the transfer of basic information required for “geçki”, the determination of the “geçki”s in the musical works and their exemplification with musical notation. In studies on “geçki” methods, it has been seen that the concept is tackled superficially and the methods of how to apply the sounds, scales or makams to be used in “geçki” in an appropriate manner are still lacking. The way a concept, idea or action should be realized is as important as analyzing the phenomenon. In this respect, understanding how the “geçki” should be done separately or in common ways becomes important. The study focuses on the “geçki” methods used by performers while performing “geçki” in Turkish music. In this study, the “geçki” methods used by Neyzen Yavuz Akalın and Tanburi Musa Kazım Tığlıoğlu were studied. The transition taksims (improvisations) of the performers were obtained through interviews. The main melodies of the taksims were notated with explanations. The “geçki” methods determined to be used in the notated taksims were named. The named “geçki” methods were explained in written form as a sub-problem. Within the scope of the study, it was determined that eight different “geçki” methods were used in the eight taksims performed. The use of these “geçki” methods singly as well as the usability of more than one “geçki” method together are among the findings. The results and suggestions obtained through the analyses are included in the last section of the study.
Keywords: Yavuz Akalın, Musa Kazım Tığlıoğlu, Modulation (Geçki), Modulation Methods, Transition Taksim
Kaynakça
Akalın, Y. (2023). Türk Müziğinde Geçki Teknikleri Doktora Tezi konulu görüşme. İzmir.
Akdoğu, O. (1993). Türk Mûsıkîsi Nazariyatı Dersleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
Büyüköztürk, Şenel. vd. (2019). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Çelikkol, E. (2000). Türk Musikisi Bilgileri. Bursa: Bursa Büyükşehir Belediyesi.
Deran, E. (2017). Makamdan makama geçki örnekleri. İstanbul: PAN yayıncılık.
Ezgi, S. (1940) Amelî ve Nazarî Türk Mûsıkîsi. İstanbul.
Kalender, R. (1995). Türk Mûsikîsinde Geçki. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.
Karasar, N. (2016) Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayınları.
Kutluğ, Y. K. (2000) Türk Musikisinde Makamlar. İstanbul: YKY Yayıncılık.
Özkan, İ. H. (2013). Türk Musikisi Nazariyatı ve Usulleri. İstanbul: Ötüken Yayınevi.
Tığlıoğlu, M. K. (2023). Türk Müziğinde Geçki Teknikleri Doktora Tezi konulu görüşme. Konya.
Yavuzoğlu, N. (2011). Türk Müziğinde Makamlar ve Seyir Özellikleri. İstanbul: Pan Yayıncılık.
Yıldırım, A ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin yayıncılık.
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sanat Eğitimi Dergisi