İlhan Tarus’un Suavi Efendi Oyunu Üzerine Bir İnceleme

Öz

İlhan Tarus (1907-1967) yaşadığı dönem gereği tarihin birçok kırılma anına tanıklık etmiş yazarlardandır. Hukukçu kimliğini eserlerinde de hissettiren yazar, yazılarını toplumcu gerçekçi bakış açısıyla kaleme almaktadır. 1962 yılında yazılan Suavi Efendi piyesi Çırağan Baskını’nı konu almaktadır. Yaklaşık üç günlük bir süreci konu alan piyes 20 Mayıs 1878 İstanbul’unda Üsküdar’da başlayıp Çırağan Sarayı’nda son bulmaktadır. Oyunun ana karakterleri (Ali) Suavi Efendi ve Yedisekiz Hasan Paşa’dır. Tüm kurgu bu iki karakter üzerinden şekillenmiştir. Oyunda baskında yer alan kişilerin haricinde Yedisekiz Hasan Paşa ve Şehzade Murat yer almakla birlikte Abdülhamit döneminin din adamı, aydın ve bürokrasi ortamının panoraması çizilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte Osmanlı modernleşmesinin, aydın kimliğinin işlendiği oyun belgesel tiyatro tekniği ile kaleme alınmıştır.

Yazarın gerçeklik kaygısını ön planda tutması Suavi Efendi’ye belge oyun niteliği kazandırırken oyunu edebî anlamda zayıflatmıştır. Diyaloglardan ilerleyen oyun son derece durağandır. Bu sebeple de Suavi Efendi piyesi sahnelenmekten çok okunmaya daha uygun bir metindir. Son olarak oyun 1950-1960’lı yılların metin algısına, gözlem yapısına, bakış açısına uygun yazılmış olsa da 60’lı yıllarda yazılan diğer tiyatro metinlerine nazaran (özellikle kurgusal anlamda) zayıf kalmıştır.