Constructing Reality: Artificial Intelligence in the Art of Mümtaz Yener

Abstract

Today, aesthetic experience acquires a new dimension through artificial intelligence, complex algorithms, virtual systems, and digital technologies; reality is no longer merely perceived but becomes a construct built through code, data, and machines. This transformation necessitates an examination of how art’s modes of representing truth are reconfigured by technology. The art of Mümtaz Yener, who is distinguished by his explorations of the relationship between truth and technology, not only reflects the aesthetic and technical inquiries of its time, but also offers a pioneering perspective that anticipates the transformative effects of digital technologies on human life. In works such as the Ants Series, Mechanized Humans, and Half Human Half Robot, the increasingly blurred boundaries between human and machine are explored both aesthetically and conceptually. These works prefigure and visually articulate themes such as the mechanization of the human body, the permeability between human intelligence and artificial intelligence, and the individual’s position within an increasingly digital world. This study aims to examine Yener’s artistic vision regarding technology and artificial intelligence through his thematic series, and to discuss the relevance of these early anticipations in the context of contemporary debates on the relationship between AI and art. Conducted within a qualitative framework, the research employs descriptive analysis of findings obtained through a literature review, and analyzes selected works by Yener using thematic analysis. Concepts such as digitalization, artificial intelligence, human–machine relations, and technological consciousness are used as interpretive lenses. Additionally, the transcript of an interview with the artist’s daughter, Göksun Yener, is evaluated through thematic analysis, offering further insight into the artistic and intellectual continuity underlying Yener’s oeuvre. In conclusion, Mümtaz Yener’s art presents a multilayered foresight into the human condition in the age of artificial intelligence, offering significant clues as to how the boundaries between technology and human nature are represented through art. His works can be regarded as early examples of the artistic dialogues that can be established with digital culture, both formally and conceptually.

Öz

Günümüzde estetik deneyim yapay zekâ, kompleks algoritmalar, sanal sistemler ve dijital teknolojiler aracılığıyla bugüne kadar olduğundan farklı bir boyut kazanmakta, gerçeklik artık sadece algılanan değil kod, veri ve makineler aracılığıyla inşa edilen bir yapı hüviyetine bürünmektedir. Bu durum sanatın hakikati temsil etme biçimlerinin teknoloji ile nasıl yeniden üretildiğini ele almayı gerektirir. Hakikatin teknoloji ile olan ilişkisine dair çalışmalarıyla öne çıkan Mümtaz Yener’in sanatı da yalnızca üretildiği dönemin estetik ve teknik arayışlarını yansıtmakla kalmaz, aynı zamanda dijital teknolojilerin insan yaşamı üzerindeki dönüştürücü etkilerini öngören öncü bir yaklaşım sunar. Özellikle Karıncalar Serisi, Makineleşen İnsanlar ve Yarı İnsan Yarı Robot gibi yapıtlarında, insan ile makine arasında giderek silikleşen sınırlar estetik ve kavramsal olarak sorgulanmıştır. Bu eserlerde insan bedeninin mekanikleşmesi, insan aklı ve yapay zekâ arasındaki geçişkenlik, bireyin dijitalleşen dünyada konumlanışı gibi temalar önceden sezilmiş ve görsel olarak ifade edilmiştir. Bu çalışma, Mümtaz Yener’in söz konusu tematik serileri üzerinden sanatçının teknoloji ve yapay zekâ kavramlarına dair geliştirdiği sanatsal vizyonu günümüz yapay zekâ ve sanat ilişkisi bakımından incelemek ve bu öngörülerin çağdaş sanat bağlamındaki karşılıklarını tartışmayı amaçlamaktadır. Araştırma literatür taraması yoluyla edinilen bulgulara betimsel analiz yönteminin uygulandığı nitel bir çerçevede yürütülmüştür ve Mümtaz Yener’in seçilmiş eserleri, tematik analiz yöntemiyle incelenmiş; dijitalleşme, yapay zekâ, insan-makine ilişkisi ve teknolojik bilinç gibi kavramlar çerçevesinde yorumlanmıştır. Bunun yanı sıra sanatçının kızı Göksun Yener ile yapılan görüşme transkripti, tematik analizle değerlendirilerek hem sanatsal hem de düşünsel süreklilik bağlamında anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, Mümtaz Yener’in sanatı yapay zekâ çağının insanlık durumuna dair çok katmanlı bir öngörü sunmakta, teknoloji ile insan doğası arasındaki sınırların sanat yoluyla nasıl temsil edildiğine dair önemli ipuçları vermektedir. Eserleri hem biçimsel hem de düşünsel açıdan dijital kültürle kurulabilecek sanatsal diyalogların erken örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler: Mümtaz Yener, yapay zekâ, sanat ve teknoloji, makine ve insan, çağdaş sanat